Een nieuw thuis voor azc-bewoners. Deel 1: Voorbereiding

‘We zijn aangekomen bij het allerlaatste thema,’ begint Jasmijn Veraart deze eerste bijeenkomst van het vak MLC. ‘En dit keer is het heel bijzonder, want we gaan iets doen voor een échte opdrachtgever die eisen heeft aan wat jullie maken. We gaan namelijk samenwerken met een azc in Amersfoort. Jullie gaan in opdracht van de bewoners een aantal ruimtes herontwerpen. Dat gaan jullie doen in groepjes, de indeling laat ik zometeen zien.’

Die schijnbaar onschuldige mededeling veroorzaakt een golf van gezucht in de klas. ‘Mevrouw, gaan ze onze ontwerpen dan echt gebruiken?’ Iemand anders is bezorgd over de groepjes: ‘Hoeveel mensen zitten er in een groepje?’

De saaiste opdracht

‘Luister,’ vervolgt Jasmijn, nadat de onrust over de groepsindeling is gaan liggen. ‘We gaan dit dus doen in opdracht van het azc en daar gaan we maandag na de vakantie naartoe.’ Opnieuw klinkt er collectief gezucht, maar Jasmijn gaat onverstoorbaar verder met haar uitleg. Een voor een laat ze foto’s zien van de ruimtes die de leerlingen mooier mogen gaan maken: een bijna lege privé-gespreksruimte waar alleen een tafel en stoelen mogen staan, en drie ruimtes voor activiteiten en ontmoeting.

‘Het eindproduct is het ontwerp,’ legt Jasmijn uit. Dus jullie gaan naar het azc om in gesprek te gaan met de bewoners over hun wensen. Dan ga je schetsen en aan het einde een soort maquette maken. ‘Ahhh nee,’ reageert een van de leerlingen. ‘Dit is echt de saaiste opdracht,’ zegt iemand anders. Opnieuw praat iedereen door elkaar heen.

‘Oké,’ zegt Jasmijn nadat de klas weer stil is. ‘Jullie vragen je misschien af waarom je dit moet doen. Voor het vak ckv ga je aan de slag met ruimtes en ontwerp je dingen. En het is natuurlijk een maatschappelijk thema, asielzoekerscentra, dus dat is een beetje maatschappijleer.’ En om de klas gerust te stellen, sluit ze af met: ‘We gaan dit met z’n allen doen, dus het komt goed. En aan het einde neem ik zelfgebakken taart mee om te vieren dat het klaar is.’ Veel gejuich en applaus is het gevolg.

Onderhandelen over groepjes

De goede sfeer slaat al snel om als Jasmijn de groepsindeling laat zien en de ruimte die het groepje krijgt toegewezen. Meerdere leerlingen maken direct kenbaar dat ze in een ander groepje willen. ‘Ruilverzoekjes mogen in de pauze worden ingediend,’ reageert Jasmijn, terwijl ze de korte documentaire “Jano & Shiro. A Brothers Journey” wil opstarten. Maar het lijkt erop dat de klas niet rustig gaat worden voordat ze weten welke ruimte van het azc ze krijgen toebedeeld.

‘Oké mensen, dan ga je met je groepje nu eerst overleggen welke ruimte je wilt herontwerpen.’ Meteen verandert het klaslokaal in een marktplaats. ‘Mevrouw, wij willen de privé-ruimte wel doen,’ zegt een jongen, nadat het groepje met elkaar de conclusie trok dat daar waarschijnlijk het minste werk in gaat zitten. In een ander groepje zegt iemand: ‘Wij willen alleen met Christiaan als hij oprecht belooft ook echt iets te gaan doen.’ Jasmijn blijft kalm reageren en al na vijf minuten is de hele klas zowaar tevreden met hun groep en ruimte. Nu kan de documentaire starten.

Stilmakende docu

Hoe is het om je ouders achter te laten en vanuit Syrië naar Nederland te lopen? En wat gebeurt er als je in Nederland aankomt? Krijg je zomaar een verblijfsvergunning? Het antwoord op die vragen krijgen de leerlingen in de documentaire Jano & Shiro. A Brothers Journey van Eefje Blankenvoort en Els van Driel. De film laat zien hoe heftig de reis is die vluchtelingen doormaken en hoe moeilijk het is om in een vreemd land je draai te vinden. En dat maakt hoorbaar indruk: bijna de hele film – die dertig minuten duurt – is het muisstil in de klas.

‘Wie heeft er dingen gezien in de film die je nog niet wist?’ vraagt Jasmijn na de film. Als niemand antwoordt, stelt ze meer gerichte vragen en dan blijkt dat leerlingen toch veel nieuwe dingen hebben geleerd: ‘Ik wist niet dat mensen zo lang over hun reis doen,’ zegt een van hen. En iemand anders: ‘Ik dacht dat mensen gewoon met boot of trein komen, maar niet dat ze ook door de bergen moeten lopen.’

Vragen voor de bewoners

Tijdens het laatste onderdeel mogen de groepjes hun bezoek aan het azc gaan voorbereiden. Wat kun je de bewoners – in het Engels! – allemaal vragen zodat de ruimte die jullie gaan ontwerpen straks voldoet aan hun wensen? Zodat mensen zich veilig voelen, maar ook dat er dingen uit hun cultuur aanwezig zijn, zodat ze zich meer thuisvoelen. Jasmijn: ‘Stel dat ze vertellen: ik ben best wel bang in het donker, wat zou je dan kunnen ontwerpen?’ ‘Lampen mevrouw!’ roept een leerling enthousiast.

Een ander groepje overlegt over hoe de mensen zich meer thuis kunnen voelen en bedenken de vraag: what do you want here that is part of your traditions? En: do you like to cook or play boardgames?

Nieuwsgierige leerlingen

Vlak voordat de bel gaat weet Jasmijn iedereen nog net te complimenteren met hun goede werkhouding. Maar als de bel eenmaal gaat, is de klas binnen no time leeg. ‘Ik denk dat ze hier veel van gaan leren,’ vertelt Jasmijn, als de laatste leerling is vertrokken. Wat ik zie is dat de meesten weinig weten over vluchtelingen. In eerste instantie zeggen ze niets nieuws te hebben gezien, maar tijdens de docu zag ik dat ze echt schrokken van bepaalde dingen, zoals dat de broers in Nederland uit elkaar werden gehaald.’

De weerstand die leerlingen voelen bij zo’n project hoort er volgens Jasmijn helemaal bij. ‘Het is iets wat ze niet kennen en daar hebben ze nooit zin in.’ Toch ziet Jasmijn ook dat de klas nieuwsgierig is en dat leerlingen nu al veel vragen hebben aan de bewoners. ‘Ik verwacht dat als ze er eenmaal zijn, ze het veel minder spannend gaan vinden dan ze nu denken. Dit is een ontzettend leuke klas en ik heb er alle vertrouwen in dat het goed komt.’

Samen stad maken

Dit project maakt deel uit van een programmalijn over architectuur en ruimtelijke inrichting. Wil je hier op jouw school ook mee aan de slag? Lees meer op Programmalijn Samen stad maken.

Ook interessant

Lees dit artikel op Nieuwsplein33 over azc Amersfoort – De Brand: Gluren bij de Buren in het azc. ‘Hier wonen heel normale mensen’