‘Vandaag gaan we in woorden vatten, wat eigenlijk niet in woorden is te vatten.’ Met deze zin opende Tanja ter Brake, dagvoorzitter, cabaretier en dichter, de jubileumbijeenkomst van NEOS. Want die ene lach, het opgeheven hoofd wat daarvoor nog hing, de verwondering in de ogen… dat is niet in woorden te vatten. Oprechte reacties van kinderen, en volwassenen, bij het zien, maken en ervaren van kunst. Reacties die alle genodigden herkennen.
Iedereen in de zaal heeft hart voor kunst en cultuur. Allemaal aanwezig om het vijfjarig jubileum NEOS te vieren, stil te staan bij de prachtige succesverhalen en om vooruit te kijken. Welk pad moeten we wandelen naar de toekomst? De toekomst waarin ieder kind van Amersfoort en Leusden toegang heeft tot kunst en cultuur.
‘Leren doe je met je hoofd, je hart en je handen.’Schoolleider OBS de Bongerd
Esther Dubbeld, schoolleider van OBS de Bongerd, laat op een groot scherm zien wat de leerlingen hebben gemaakt: bakjes van klei, versierd met reliëf. En bootjes, ieder uniek en drijvend op blauw papier. Maar wat we niet zien zijn de gezichten, dat wat Esther wel ziet. Zij ziet de nieuwsgierige blikken bij de leerlingen die kunst krijgen aangereikt. Het ene kind reageert eerst onzeker, een ander heeft direct een plan. Kunst laat de kinderen anders kijken, voelen en ervaren. ‘Want leren doe je niet alleen met je hoofd, je leert met je hoofd, je hart en je handen’.
Iets waar vanuit het publiek op wordt gereageerd. ‘Had ik dat vroeger maar gehad. Ik heb pas laat mijn passie voor schilderkunst ontdekt. In onze tijd hadden we dat niet.’
‘Dat doet pijn’, is de reactie van Tanja Kerkvliet,’te moeten horen dat kunst en cultuur niet is aangereikt op jonge leeftijd. Juist in mijn tienerjaren waren de kunstactiviteiten die op school georganiseerd werden voor mij een motivatie om niet alleen mentaal maar ook emotioneel aanwezig te zijn op school. Niet alleen met het hoofd, maar ook met het hart.’
Kunst en cultuur moet iedereen kunnen bereiken, iedereen moet aangeraakt kunnen worden en juist het onderwijs is de plek waar we alle kinderen en jongeren kunnen bereiken. Iedereen moet de kans krijgen om dit zelf te ervaren. Deze overtuiging is de drijfkracht achter de oprichting van NEOS: om cultuuronderwijs te verankeren. Niet alleen binnen de muren van school, maar ook daarbuiten. Niet alleen voor de jongsten, maar ook de puber en de jongeren op straat.
‘Dagen als vandaag zouden verplicht moeten worden’Algemeen leider van theaterschool De Springplank
Deze overtuiging is ook te horen bij Marc Beelen, algemeen leider van theaterschool De Springplank. ‘Kunst en cultuur is zo belangrijk voor de mentale weerbaarheid, persoonlijke ontwikkeling en het ontdekken van je talent. Dagen als vandaag, momenten om elkaar op te zoeken en dit op de agenda te zetten is noodzakelijk. Het zou verplicht moeten worden.’ Want zo voelt hij het, de plicht om de kinderen kunst en cultuur aan te reiken en hierdoor te laten opbloeien.
Ook in het voorgezet onderwijs vinden we mensen met hart voor kunst en cultuur op school. Jasmijn Veraart vertelt over ‘betekenisvol onderwijs’ op het Corderius College. Zij ging met haar leerlingen naar asielzoekerscentrum De Brand om hen te laten zien en ervaren hoe het dagelijks leven voor azc-bewoners eruit ziet. En ze liet leerlingen nadenken over creatieve oplossingen om de leefomgeving in het azc een beetje mooier te maken. De reacties van leerlingen gingen van ‘Ah nee, saaiste opdracht ooit’, naar nieuwsgierigheid en muisstil luisteren naar het verhaal van vluchtelingen. Het verhaal is te lezen in ‘Een nieuw thuis voor AZC bewoners’. ‘Dankjewel NEOS, dat jullie ons hebben geholpen om op plekken te komen waar we anders nooit zouden komen,’ sluit Jasmijn haar presentatie af.
‘Hier werken wij aan kunst en cultuur’ staat op de gevelbordjes. Straks hangen deze bordjes aan de gevel van het Corderius College en OBS de Bongerd. Hiermee maken ze voor iedereen op het schoolplein, en hopelijk ver daarbuiten, duidelijk dat zij zich inzetten voor kunst en cultuur. Marjolein Perdok, wethouder van Kunst en Cultuur Amersfoort, reikte vandaag de eerste twee bordjes uit aan de twee scholen. Aan alle scholen in Amersfoort en Leusden waarmee NEOS samenwerkt zullen deze gevelbordjes in de loop van het schooljaar worden uitgereikt. ‘Cultuuronderwijs van hoge kwaliteit is belangrijk’, aldus Marjolein Perdok. ‘Zelf heb ik twee jaar op blokfluitles gezeten voordat ik eindelijk de dwarsfluit mocht bespelen. Nu wordt er zoveel meer aangeboden. Mooi om vandaag alle voorbeelden te zien en de diversiteit van het aanbod.’ zegt Perdok met een glimlach.
Gabriela Aguirrezabal van Printherapy weet ons te raken met haar positieve psychologie. Ze verwerkte haar inzichten in een lespakket over veerkracht in het basisonderwijs, ontwikkeld na het volgen van het traject ‘Makers in de klas’ van NEOS. Want in de afgelopen vijf jaar inspireerde NEOS talloze (kunst)professionals tijdens trainingen, conferenties en zomeracademies. Via deze evenementen en leertrajecten zijn er vele nieuwe cultuurcoördinatoren opgestaan en kunstenaars opgeleid om sterk voor de klas te kunnen staan.
‘Kunst is taal’Programmamanager Leesplezier Jeugd bij Bibliotheek Eemland
‘Kunst is taal’ een prachtige quote van Marcelle Pieron, Programmamanager Leesplezier Jeugd bij Bibliotheek Eemland. Want taal is meer dan woorden. Taal kan ook een gebaar zijn, een aanraking, een schreeuw, een lied, een dans, een beeld. En dat leidt ons terug naar waar gespreksleider Tanja ter Brake vandaag begon: we gaan vandaag in woorden vatten wat niet in woorden is te vatten. Want kunst omvat zoveel meer.
De zaal werd meegenomen in de fantasiewereld van Duda Paiva, er waren weinig woorden nodig. Vloeiende bewegingen, poppen die spraken met hun ogen en prachtige decorstukken. Er was een gier, een manenwolf en een dansende tafel. Het publiek keek ademloos toe. “Een groot verschil met het publiek wat wij doorgaans hebben”, vertelt speler Anton van der Sluis nog zwaar ademend na de prachtige voorstelling. “Normaal hebben we kleuters die meebewegen en ons toeschreeuwen waar we moeten zoeken”. Duda Paiva raakt, theater raakt en dat hebben ze vandaag opnieuw duidelijk gemaakt.
Na de mooie voorbeelden van de afgelopen vijf jaren en de sprakeloos makende voorstelling, mochten we dan toch op zoek gaan naar de juiste woorden. Al werden er ook symbolen, pijlen en handgebaren gebruikt.
In tafelsessies dachten we in groepen na over de vraag ‘hoe cultuuronderwijs een positieve bijdrage kan leveren aan een viertal maatschappelijke thema’s; afnemende verdraagzaamheid, prestatiedruk, mentale gezondheid en AI? In welke richting gaan we wandelen, dansen of schuifelen? Wat is hierin belangrijk en welke rol zie jij voor jezelf weggelegd? Hieruit hebben we waardevolle input gekregen die we mee kunnen nemen.
‘Je kunt niet om kunst heen, het fluistert je naam maar zal schreeuwen als het niet wordt gehoord.’Dagvoorzitter, cabaretier en dichter
Tanja ter Brake rondde de bijeenkomst af met een prachtig gedicht waarmee ze alles van deze bijeenkomst met elkaar verbond. En sloot af met de woorden: ‘Je kunt niet om kunst heen, het fluistert je naam maar zal schreeuwen als het niet wordt gehoord.’
