Zomeracademie 2026: Elke leerling tot bloei laten komen

Als (kunst)docent krijg je voortdurend te maken met situaties die vragen om een specifieke aanpak. Van de universele weerstand bij kinderen en pubers, (neurodiverse) leerlingen met een specifieke leerbehoefte, tot gedrag bij deelnemers dat voortkomt uit trauma. Hoe doe je zoveel mogelijk recht aan alle leerlingen en hun ontwikkeling, groei en zelfvertrouwen? In deze editie van de Zomeracademiedie kwam deze vraag in veel workshops veelvuldig aan bod. En dat is vast geen toeval, want elke docent herkent de zoektocht naar recht doen aan de potentie van elke leerling.

Stel, je bent zo’n (kunst)docent. Je hebt je aangemeld voor dag 1 van de Zomeracademie. Met nog een vleugje vakantiegevoel fiets je naar Atelier 300C, waar je meedoet aan een workshop over het herkennen van trauma. Je mag direct gaan staan, workshopleider Nathalie Gluschke zegt dat je mag bewegen. Je voelt je ongemakkelijk, maar er gaat wel wat stromen. Om je heen zie je heel veel mimiek, het voelt onwennig, toch doe je mee, en de mededocenten om je heen ook. Zie je daar op sommige gezichten een glimlach verschijnen? En op anderen juist een gespannen blik?

‘Dat was heftig,’ zeggen sommige deelnemers aan het einde van de eerste oefening, zo op de vroege ochtend, in een nieuwe groep. Anderen voelen zich vrolijk en vrij. Deze reacties zijn eigen aan elk mens, weet workshopleider Nathalie, vanuit haar ervaring als muziekdocent. Maar met een trauma, letterlijk vertaald ‘wond’, komt een reactie er soms ongefilterd uit. Nathalie legt het begrip trauma uit aan de hand van een metafoor: een belletje dat rinkelt. Het rinkelende belletje vraagt alle aandacht, waardoor focussen lastig is. Het blokkeert het wetboek met alle maatschappelijke regels, normen en waarden, zoals stilzitten, luisteren, niet schreeuwen. Het wetboek blijft dicht en het kind schreeuwt.

En dan… wat doe je met een leerling bij wie het belletje afgaat? Wat doe je met een leerling die niet luistert en niet stil zit?

Nathalie vertelt over een meisje in haar klas, die tijdens een les stil voor zich uitkeek. Met een (letterlijk) kleine beweging, (dat kan met een hand, arm, vinger voet of teen) nodigt ze het meisje uit om in beweging te komen. En zowaar beweegt de leerling even met haar voet mee op het ritme. Een ogenschijnlijk kleine beweging, maar zoiets kan een grote overwinning zijn. Een beweging die doorklinkt in de hersenen en hopelijk het belletje iets kalmeert.

Door meer begrip te hebben voor die luide rinkelende bel in de hoofden van kinderen met een trauma kun je ook meer begrip hebben voor de reacties die dit uitlokt. Het wetboek gaat weer open en het kind … heeft ruimte om te luisteren.

Niet alleen leerlingen zorgen voor de nodige uitdaging, ouders kunnen er soms ook wat van. Dat blijkt wel na de lunch, tijdens workshop van Marien Lokerse. Via rollenspelen oefenen deelnemers met hun reacties in verschillende situaties. Een van de deelnemers brengt een voorval in met een vader, die na schooltijd luid en aanvallend zijn beklag kwam doen. Marien geeft haar de opdracht: probeer eens om niet begripvol het gesprek aan te gaan, maar juist een grens te stellen. Doe dit met duidelijke woorden en zet lichaamstaal in om het gesprek te stoppen. Voor haarzelf én andere deelnemers wordt zo heel inzichtelijk en zichtbaar hoe heldere communicatie en lichaamstaal echt het verschil kunnen maken.

“Oh my god, moet dat echt?”

Het is rond de klok van 10, op dag 2 van de Zomeracademie, als het geroezemoes in de theaterzaal van De War als vanzelf wegebt. ‘Wauw,’ roept workshopleider Elisabeth Minnee verrukt uit als het stil is, ‘dat gebeurt me anders nooit. Wat fijn dat iedereen hier blijkbaar graag wil zijn.’ Elisabeth is cultuurcoördinator en theaterdocent bij het Axia college.

Haar workshop draagt de titel: Als de stoel door het lokaal vliegt. ‘En ja, die is gebaseerd op een echte situatie,’ geeft ze toe. ‘Waarom vind ik het speciaal onderwijs dan toch zo mooi?’ Omdat ik bij deze leerlingen de mooiste dingen zie gebeuren, terwijl ze bij de andere lessen moeite hebben mee te komen. Dat ik krijg te horen van een collega: bij jou zie ik hem floreren! Een leerling die voelt: ‘Kijk, dit lukt me wel!’

Dat je niet per se in het speciaal onderwijs hoeft te werken om weerstand tegen te komen, wordt duidelijk tijdens de ijsbreker “de wind waait voor…”. Een soort stoelendans waarbij deelnemers snel na elkaar ervaringen met lastig gedrag benoemen. Wie een situatie herkent, staat op en zoekt een andere stoel. Het leidt tot een wilde competitie om de laatste stoel, want welke docent heeft een leerling nou nooit horen zeggen: “Oh my God, moet dat echt?”

Wat doe je als een leerling constant je aandacht opeist bij elke kleine vraag? Zo luidde een van de vraagstukken die deelnemers zelf inbrengen. ‘Geef duidelijk aan dat je haar vraag later beantwoordt, nadat je ook bij de rest bent geweest,’ oppert iemand. ‘Ja, dat heb ik geprobeerd, maar ze blijft het doen.’ ‘Aaaah, dat is echt chantage,’ roept iemand anders. ‘Nou,’ reageert Elisabeth, ‘het is ook mogelijk dat er een echte behoefte achter zit. Misschien heeft deze leerling meer kaders nodig. Je zou dan kunnen zeggen: vandaag kom ik vijf keer langs bij jou om te helpen. Dan kan deze leerling zelf een afweging maken: heb ik de juf echt nodig om deze kwast schoon te maken?’

Denken met je handen

Hoe voelt dat ook alweer: iets nieuws leren en onverwacht talent ontdekken bij jezelf? Dat ondervinden sommige van de deelnemers aan den lijve na de lunch van dag 2, in de workshop van Inge Knegt. Met haar bedrijf Tinkertijd verzorgt Inge lessen op scholen op het snijvlak van wetenschap, techniek en kunst. Of simpel gezegd: prutsen en onderzoekend klooien met materialen en technieken. In deze workshop en bouwen ze een machientje dat zelf kan tekenen. Met slechts een kartonnen doosje of plastic flesje, een pickupmotortje en stiften onstaan binnen no time de leukste creaties. Ook maken deelnemers een klein stroomcircuit op papier, waar ze uiteindelijk een creatieve kaart van maken.

‘Iedereen zit hier bewust met elkaar aan lange tafels,’ licht Inge toe, terwijl de deelnemers in het Fablab van de War bezig zijn met een opwarm-opdracht. ‘Zo kun je elkaar helpen, want in elke klas zitten wel wat kinderen die vastlopen, maar ook paar techneuten: kinderen die denken met hun handen. Vaak zijn dat de leerlingen die in de reguliere lessen minder meekomen en bij deze lessen uitblinken. Die kun je extra in een glansrol zetten door ze hun klasgenoten te laten helpen.’

Nadat iedereen het lampje in de kaart aan het branden heeft gekregen, is het tijd voor de afsluitende borrel. NEOS bestaat dit jaar vijf jaar als onafhankelijk expertisecentrum. Wat is nu een betere manier om daar bij te stil te staan dan een pubquiz? Zo leerden we dat de naam NEOS ‘nieuw’ betekent en het heeft gewonnen van de naam ‘Volt’ en dat oop maar liefst 68 scholen actief waren.

Van competenties naar co-creatie

Net als andere jaren geven de workshops flink wat stof tot napraten.

Een deelnemer liet na afloop weten blij te zijn met de verdieping: ‘In ons werk blijft het belangrijk om je kennis te verbreden en verrijken. Voor mij en heel veel vakdocenten is het een cadeau om samen nieuwe inspiratie en inzichten op te doen.’

Jeannette Lamme, museumdocent, coach én vaste deelnemer van de Zomeracademie, geeft aan het einde van dag 2 aan zich ook weer even kind te hebben gevoeld: ’Na mijn frustratie met techniek en natuurkunde op de middelbare school, ben ik heel verrast over wat ik vandaag heb gemaakt. We leven in een wereld van competenties, persoonlijkheidstypes, goed scoren of niet. Maar bij samenwerken gaat het over doen waar je goed in bent en geholpen worden waar je dat nodig hebt. Kunst is daar een prachtige ingang voor.’