‘Shit man, ik wist niet dat hij zoveel heeft meegemaakt!’

De workshop graffiti is al halverwege als M opduikt op het dakterras van het Pitstop gebouw. Ondanks de hitte is er een klein groepje gefocust aan het experimenteren met graffiti. ‘Nee, nee, ik doe niet mee, zegt M als J hem een spuitbus aanreikt. ‘Ik heb dit al eens gedaan.’ ‘Oh waar dan?’ Vraagt J. ‘Nou, niet op privéterrein zeg maar…’, gevolgd door een smeuïge bekentenis over zijn graffiti-verleden.

We zijn op het dakterras van Pitstop, een begeleid wonen pand voor mbo-studenten. Speciaal voor deze groep organiseerde NEOS samen met de begeleiders van AHRA een serie culturele en creatieve activiteiten, in combinatie met een gezamenlijk etentje. Vanavond is de laatste editie van de eerste reeks: na een maaltijd van gnocchi met gehaktballen, zal Reamon van der Horst de jongeren inwijden in de graffitikunst.

‘Dat M hier toch komt opdagen, ook al doet hij zelf niet mee, dat betekent heel veel,’ vertelt woonbegeleider Natasja. ‘M is op zichzelf en verlegen, heeft moeite met mensen vertrouwen. Door niet mee te doen kan hij zelf het moment kiezen om weg te gaan. Hier mag hij vanaf een veilige afstand plezier aan de activiteit beleven, ziet hij anderen en kan hij zich daardoor ook voorzichtig onderdeel voelen van de groep.’

De interactie met M laat zien waarom het goed het werkt om juist op de plek waar deze jongeren wonen een activiteit te organiseren. Natasja: ‘De jongeren die hier wonen, zijn van huis uit niet gewend om met kunst en cultuur in aanraking te komen. Ze hebben een laag zelfbeeld en weinig zelfvertrouwen. Uit eigen beweging iets kunstzinnigs ondernemen is dan een te grote stap. Ook voor deze activiteit waren er niet veel aanmeldingen, maar als dan langslopen en het zien, haken ze toch aan.’

Terwijl Natasja dit vlak voor het eten vertelt, komt een van de Pitstop jongeren via de buitentrap het dakterras op. ‘Hee Y, kom je zo ook eten?’ Vraagt Natasja. ‘Ja, ik kom zo, even afkoelen boven.’ Wie al wel klaarzitten op de pallets met zitkussens, in afwachting van de gnocchi met gehaktballen en tomatensaus zijn B & B. Dit stel was bij alle kunstzinnige activiteiten aanwezig. Natasja vraagt of ze wat willen zeggen over wat dit project met NEOS voor ze betekent. ‘Ik was voor het eerst in het theater,’ vertelt de jongen van het stel. ‘En nu hebben we echt een hele leuke vriendengroep met de mensen die erbij waren.’

Natasja was er ook bij die avond en vertelt over hoe de jongeren na de voorstelling gingen napraten hier op het dakterras. ‘Later in de mentorgesprekken hoorde ik van ze terug hoe leuk ze dit vonden, om hun woongenoten van een andere kant te leren kennen. Jongeren delen hier een gang, maar komen er elkaar soms helemaal niet tegen. En soms willen ze dat ook niet en willen ze het liefst met rust gelaten worden. Daarom is het zo fijn dat we deze activiteiten in kleine groepen organiseren, zodat er meer verbinding tussen de jongeren ontstaat.

Woonbegeleider Rachel ziet dit ook gebeuren: ‘Ze leren elkaar maar ook zichzelf op een andere manier kennen. Kunst laat deze jongeren op een andere manier denken en het maakt emoties los waar thuis niet over werd gesproken. Die voorstelling in Flint ging bijvoorbeeld over een jongen wiens vader was overleden. Na afloop vertelde een van de jongeren dat die geen ouders meer heeft. “Shit man, ik wist niet dat die zoveel heeft meegemaakt!” Zei iemand anders die erbij was. Heel waardevol, want vaak denken jongeren dat ze alleen zijn met hun problemen. Dit soort gesprekken haalt ze uit dat isolement.’

Als bijna iedereen klaar is met eten probeert NEOS Cultuurmakelaar Leonie Bullee nog wat meer deelnemers te ronselen. ‘Jouw vriendin zou toch ook meedoen?’ vraagt ze aan Y, nog genietend van de laatste gnocchi’s. ‘Ik app haar wel even dat we haar echt niet kunnen missen.’ ‘Nee hoeft niet reageert Y, ik ga wel even bij haar langs.’ . ‘Dat is nou het fijne van PITSTOP, je kan ze gewoon uit hun huizen halen,’ zegt Natasja blij.

Terwijl Y wegloopt om aan te bellen bij zijn woongenoten, vertelt Leonie aan workshopleider Reamon over de eerdere activiteiten in het project. A, die wel bij het eten is, maar niet met de graffiti wil meedoen, heeft een individueel bandcoachimngstraject gedaan. En R, die al rapte en van alles maakt, kreeg les in toetsen, waar hij niet zo goed mee uit de voeten kon. NEOS adviseur Luuk Wildschut heeft ook nog goed nieuws over het programma van volgend jaar: ‘We hebben 8 kaartjes kunnen reserveren voor de musical Next to Normal, in november. Het stel B&B, die stilletjes hun after-dinner sigaret roken, barsten in juichen uit bij dit nieuws.

Als de bordjes leeg zijn, is het tijd om met de graffiti aan de slag te gaan. Na een kleine verbouwing van het dakterras en wat gestoei met de graffiti pakken – Dat roze staat je goed Y! – trapt workshopleider Reamon af. ‘Ik wil jullie uitdagen niet na te denken, een spuitbus te pakken en hup, gewoon gáán. Ook al mislukt er iets: pak je weer een ander vel. Fouten maken is juist goed: als ik dit doe, gebeurt er dat en dat wilde ik niet…dat verbeter je en dan ontstaat er wat. Dat is het leuke aan kunst, gewoon maken, zonder voorbedacht plan.’

Dat advies nemen Y en J na even wat aarzelen ter harte. Na een paar vellen weggelegd te hebben constateert Y bij poging 4: ‘Het stelt niets voor maar op een gegeven moment stelt het wél iets voor. Ook al ziet het er niet uit.’ ‘Nee man, dit is beste die je tot nu toe hebt gemaakt!’ Roept zijn vriendin J vol overtuiging. 

Terwijl de twee vrienden bezig zijn, komen er steeds meer jongeren thuis, via de trap van het dakterras: twee van hen trekken na even aandringen ook een pak aan en gaan aan de slag. L, die dit nog nooit eerder had gedaan doet iedereen compleet versteld staan met zijn graffiti kunst. ‘Hij heeft ADHD en normaal schiet hij alle kanten op, maar nu is hij compleet geconcentreerd!’, roept L’s vriendin enthousiast.

Ook Natasja is er van onder de indruk: ‘Het is altijd erg moeilijk om contact met L te krijgen en nu maakt hij dit zomaar ineens. Heel bijzonder wat een activiteit als dit kan losmaken.’

Als de workshop tegen het einde loopt, telt het dakterras geen twee maar zes Pitstop jongeren. Spontaan ontstaat er een laatste gezamenlijk kunstwerk: het painten van elkaars pakken.

‘Heel tof om te zien hoe ontspannen de sfeer was en hoe de meeste echt creatief aan de slag zijn gegaan,’ evalueert Luuk, als hij samen met Natasja en Leonie de avond nog even doorneemt. ‘Je ziet wel dat er momenten zijn dat de jongeren tegen gedragspatronen aanlopen,’ reageert Leonie, maar jij ving dat goed op Natasja.’ Zij geeft op haar beurt aan dat die momenten ook meerwaarde geven aan de activiteit. ‘Er ontstaat binding en dat is in deze groep niet altijd makkelijk.’ Dan verschijnt B ineens op het dak. ‘Ik kom het pak van B ophalen. Ze wil hem graag houden.’