Een nieuw thuis voor azc-bewoners. Deel 3: de ontwerpen

Het is de laatste les van Ontwerpen voor je eigen stad, waarin mavo 4 leerlingen van het Corderius College een bijzondere opdracht mochten uitvoeren: het herontwerpen van een aantal ruimtes in Amersfoorts azc. De presentaties vormen het slotstuk van dit traject, dat deel uitmaakt van het vak MLC (Mens, Leven en Cultuur). De groepjes presenteren in deze les hun zelfgemaakte maquettes van het ontwerp. Dat ze zenuwachtig zijn is niet zo gek: niet alleen hun docent Jasmijn Veraart kijkt mee, ook Paul Zuijdgeest van het COA en zijn collega zijn aanwezig.

Jasmijn lijkt de onrust te hebben verwacht en doorbreekt de gespannen sfeer met een opbeurende boodschap: ‘Welkom lieve mensen bij deze allerlaatste les MLC. Ik heb dit weekend wel drie taarten gebakken! Maar voordat we die samen gaan opeten moet er nog wel iets gebeuren.’

Na haar uitleg over de opzet van de les krijgen de leerlingen nog tien minuten om hun presentaties met elkaar door te spreken. Een groepje dat een van de buitenruimtes heeft ontworpen, bijt de spits af. Ze hebben voor de buitenruimte een keuken ontworpen en lichten elk een keuze toe die ze in het proces maakten: ‘We hebben allerlei kleuren gebruikt, want dat toont blijdschap. En we hebben een keukentje toegevoegd, want dat wilden de bewoners van het azc, dan kunnen ze een beetje chillen. De picknicktafel maken we van gerecycled hout en het keukentje kopen we tweedehands, want het COA heeft niet zoveel geld.’

Drie B’s: Bedacht, Bewoners en Budget

Leerlingen die in de voorgaande lessen goed hebben opgelet, herkennen in deze presentatie duidelijk de drie B’s: Bedacht, Bewoners en Budget. Een hulpmiddel bedacht door Anne van der Krol, die de leerlingen begeleidt in hun ontwerpproces. 

Tijdens de eerste ontwerp-les merkte Anne dat veel leerlingen het op styling gooien: ‘We kopen gewoon een lampje, een leuke plant en een mooi bankje. En dat kan, maar dan ben je nog niet aan het ontwerpen.’ Zo kwam Anne op de eerste B van Bedacht: ‘Stel je maakt van een raamkozijn een leuk plekje om te zitten, dan pas je de bestaande architectuur aan en ben je aan het ontwerpen.’

De B van Bewoners staat voor het bedenken van dingen waarbij bewoners een actieve rol krijgen. ‘Veel leerlingen waren ontdaan van de locatie,’ vertelt Anne. ‘Het is saai, lelijk en het stinkt. Alles wat je niet wilt als puber.’ Ook voelden sommige leerlingen zich ongemakkelijk bij het “kijken naar mensen en hun ellende”. ‘Ik vond het verschrikkelijk, zeer respectloos, ik heb er gewoon geen woorden voor,’ zei een van de leerlingen op de vraag hoe ze het bezoek aan het azc had ervaren.

 In haar tweede ontwerp-les vertelde Anne aan deze leerling dat je dat ongemak kunt verzachten door bewoners te betrekken en gebruik te maken van hun eigen skills en interesses. Zo erken je de talenten en skills van mensen.

De derde B gaat over het beschikbare Budget. Wie weinig geld heeft, moet creatief omgaan met materiaal, wat volgens Anne weer uitnodigt om naar duurzame oplossingen te zoeken.

Een week voor deze laatste MLC les presenteerden de leerlingen hun ‘spuugmodel’: een versimpelde weergave van hoe hun ideeën er uitziet zien in de ruimte. Hierop krijgen ze feedback van Anne om daarna het ontwerp te verbeteren. Een meisje werkte in haar eentje aan een van de buitenruimtes en bedacht daarvoor een moestuin, met een gedeelte voor kruiden. Haar toelichting aan Anne: ‘Zo kunnen de bewoners zelf thee maken met de kruiden uit de tuin. Want een van de vrouwen in het azc vertelde dat ze dat zo graag doen met elkaar. ’

Een mooi voorbeeld van alle B’s, vond Anne: ‘Je hebt geluisterd naar een interesse en behoefte van de bewoner en dat verwerkt in je ontwerp. Het is een duurzame oplossing, want je maakt zelf je thee. En je hebt nagedacht over een nieuwe manier om de ruimte te gebruiken.’ Wat je nog zou kunnen toevoegen is hoogte. Dan heb je nog een dimensie erbij in de tuin en wordt het nog gezelliger.’

Terug naar de laatste les, op 16 maart. Het laatste groepje presenteert hun eindmodel voor de saaie gespreksruimte, waar het toevoegen van spullen, zoals meubels, geen optie was. ‘De bewoners hadden gezegd dat ze een soort mantra wilden op de muur wilden met iets van: “het komt goed”’, vertelt een van de meisjes. ‘We hebben daarom een muurschildering bedacht met de quote “Believe in yourself”.

In de maquette is te zien dat de schildering bij het zitje doorloopt in het plafond. ‘Dat vond ik echt goed bedacht,’ vertelt Anne na afloop in de lerarenkamer, waar docent Jasmijn, Paul en NEOS Advisuers Mijke Rummens en Luuk Wildschut nog even napraten. ‘Hiermee hebben deze leerlingen een extra dimensie toegevoegd aan de ruimte. En ook heel mooi: dit idee is haalbaar in deze ruimte en het kan uitvoeren kan zelfs samen met de bewoners.’

Ik zat met oprechte verbazing te kijken naar wat de leerlingen in korte tijd hebben ontworpen,’ zegt Paul Zuijdgeest. ‘Ze hebben hun ziel en zaligheid erin gelegd. Het COA heeft het project dan ook als zeer waardevol ervaren. We zeggen vaak: “onbekend maakt onbemind” en we hebben gezien dat er een leuke verbinding is ontstaan tussen de leerlingen en onze bewoners, die de gesprekken met de leelringen als leuk en positief hebben ervaren.

Ook hebben we echt mooie en ook bruikbare ontwerpen gezien waarvan we een deel gaan toepassen. De eerste stappen zijn al gezet door het maken van moestuinen. Op dit moment vindt er een grote verbouwing van de locatie plaats. Na afronding daarvan gaan we verder met de uitvoering van de ontwerpen die betrekking hebben op de spreekkamer, de multifunctionele ruimte en de buitenruimte.’

Poëtische boom uit een kast

Hoewel de drie B’s helpend waren, zowel voor de leerlingen als voor het begeleiden, ziet Anne ook ruimte om nog meer impact te maken met het traject: ‘Bijvoorbeeld door meer aandacht en tijd in te ruimen voor een goed begrip van wat ontwerpen is. Ik heb leerlingen hele mooie dingen horen zeggen, terwijl ze zelf niet altijd begrijpen waarom het zo goed is.’

Gevraagd naar een voorbeeld hoeft Anne niet lang na te denken: ‘Een van de jongens zei over de gespreksruimte: “in die ruimte heb je wel wat behoefte aan troost”. Vervolgens kwamen ze met het idee voor een kast waaruit een boom kan groeien. In de kast zitten laatjes, waar bijvoorbeeld water in zit, of voedsel. En de boom kun je knuffelen, of verzorgen, of je mag er een stomp tegen geven. Als het enige levende in een dode kamer. Natuurlijk is het vooral een poëtisch idee, maar ik vond het prachtig: ze hadden precies begrepen wat bewoners in die kamer nodig hebben.’